İki konum neden ayrı gösteriliyor?
A. Selçik / Boyalık mevkii
Eskişehir Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun 27 Ekim 2017 tarih ve 5735 sayılı kararı, Selçik ve Büyük Yenice köylerinde tespit edilen Lefke Kalesi’ni I. derece arkeolojik sit olarak tescil eder. Ek envanter fişinde mevki Selçik Köyü / Boyalı, açıklamada Boyalık olarak yazılmıştır. Çevre duvarı, yapı yığınları ve yaklaşık 8 × 9 metrelik sarnıç kaydedilmiştir. Tarihleme kesin değildir; fiş erken Osmanlı dönemini olasılık olarak belirtir. [2]
Arıkan ve Çetin, Öztürk’ün 2022 çalışmasındaki Selçik sınırları, yeni otogar karşısı ve Ankara–İstanbul karayolu tarifini aktarır. Bu tarif ile resmî kaydın Selçik bölgesini işaret etmesi birlikte değerlendirilmelidir; parsel ve sınır eşleşmesi yapılmadan iki tarifin birebir aynı alan olduğu ileri sürülmemelidir. [1, s. 122]
B. Tekke Tepesi altı / kilise çevresi
2025 makalesi, eski belediye başkanı Münir Şahin’in Hisar Mahallesi’ni Tekke Tepesi altında ve kilise çevresinde konumlandıran anlatısını aktarır. Aynı bölümde 2006 kültür envanterinde kaydedilen, horasan harcıyla sıvanmış bir sarnıçtan söz edilir. Bunlar tarihî merkez için araştırma ipuçlarıdır. Hisar Mahallesi’nin sınırı veya kale planı bu anlatıdan çıkarılamaz. [1, s. 122]
Haritadaki kare Aya Yorgi Kilisesi’ni gösterir. Tekke Tepesi’nin, Hisar Mahallesi’nin veya Lefke Kalesi’nin koordinatı olarak kullanılmamıştır. Kilisenin yakınlığı, kilise ile kalenin aynı yapı olduğunu göstermez.
Yazılı kayıtlar bize ne söylüyor?
Makale, Osmanlı kroniklerinde Lefke’nin Osman Bey’in Sakarya seferiyle ilişkilendirildiğini belirtir. Evliya Çelebi’nin anlatısında küçük, kare biçimli, taş ve harap bir kale vardır. XVI. yüzyıl kayıtlarındaki Hisar Mahallesi adı, kentte bir hisar hafızasına işaret eder. Yazarlar XIX. yüzyılda bu mahalle adına rastlanmadığını aktarır. Ancak mahalle adı, seyyah tasviri ve bugün görülen bir kalıntıyı eşleştirmek için aradaki belge zinciri ayrıca kurulmalıdır. [1, s. 121–122]
Makalenin “günümüze ulaşmamıştır” ifadesi ile resmî envanterdeki kalıntı kaydı birlikte okunduğunda, hangi fiziksel alanın ve hangi dönem kalesinin kastedildiğini açıklamak gerekir. Bu sayfa iki kaydı tek bir kesin sonuca indirgemez. Görsel 18’in başlığı da “muhtemel alan” der; fotoğraf jeoreferanslı bir sınır planı değildir. [1, s. 136; 2]
Tarihî ve güncel adlar
| Tarihî ad / kullanım | Güncel karşılık | Okuma notu |
|---|---|---|
| Leukai | Osmaneli yerleşimi | Antik ve Bizans yer adı; kale yapısının özel adı olarak kullanılmaz. [3] |
| Lefke | Osmaneli | Makale ad değişikliğinin 8 Nisan 1914’te onaylandığını aktarır. [1, s. 122, dn. 25] |
| Sangarius | Sakarya Nehri | Makalenin aktardığı tarihsel nehir adı. Haritadaki akış çizgisi modern altlıktır. [1, s. 121, dn. 21] |
| Gallus / Lefke Suyu / Yenişehir Suyu | Göksu | Makaledeki tarihî ve yerel adlandırmalar; merkez haritasının kapsamı dışındaki Göksu kuleleri bağlamında ele alınır. [1, s. 123, dn. 27] |
| Hisar Mahallesi | Kesin sınır eşleştirmesi yok | Tekke Tepesi altı ve kilise çevresi, makalede aktarılan yerel anlatıdır. [1, s. 122] |
| Hagios Georgios / Aya Yorgi | Aya Yorgi Kilisesi | Modern haritada referans yapı; kale ile özdeş değildir. [3, 4] |
Gözetleme yapıları Lefke Kalesi ile karıştırılmamalı
Cambazkaya, makalede Kızılöz sınırlarında ayrı bir gözetleme noktası olarak değerlendirilir. Göksu / Düzmeşe kuleleri ise Çiftlik Köyü sınırlarında, kroniklerde Samsa Çavuş’a verilen küçük hisarla ilişkilendirilir. “Çavuş Kalesi” bu ilişkilendirmeden doğan bir öneridir. Bu iki yapı, şehir merkezindeki Lefke Kalesi için alternatif adlar gibi sunulamaz. Göksu değerlendirmesi. [1, s. 122–124]
Haritanın yöntemi ve sınırları
Yol, nehir, demiryolu ve yapı çizgileri OpenStreetMap verisinden hazırlanmıştır. A işareti Kültür Envanteri’nin yayımladığı yaklaşık 40.37505 K, 30.02683 D referansını kullanır; resmî sit sınırının sayısallaştırılması değildir. B işareti OpenStreetMap’teki kilise yapısının merkezidir. A işaretinin koordinatı resmî ölçüm noktası olarak sunulmaz. 2017 dosyasındaki koordinatlı ek paftanın kaşesinde farklı bir karar numarası da görüldüğünden bu paftadan doğrulanmamış bir sınır poligonu üretilmemiştir.
Harita üzerindeki eski adlar farklı dönemlere aittir; tek bir tarihteki kent planını göstermez. Kesinleştirme için kurul dosyasının onaylı paftaları, kadastro ve eski mahalle kayıtları karşılaştırılmalı; kalıntıların tarihlemesi arkeolojik incelemeyle desteklenmelidir.
Kaynaklar ve doğrulama
- Arıkan, Refik ve Mehmet Can Çetin (2025). “Osman Gazinin 1304 Sakarya Seferi: Leblebici, Çadırlı ve Lefke Kalelerinin Tespiti Üzerine Bir Çalışma.” Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 9(1), 109–147. Özellikle s. 121–124 ve 136. DOI. Makalenin fotoğrafları bu haritaya kopyalanmamıştır.
- Eskişehir Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu, 27.10.2017, karar 5735; ek tescil fişi ve paftalar. Değiştirilmemiş resmî dosya · Bakanlık kaynağı.
- Sedat Evcim (2010), “Bilecik-Osmaneli’nde Bir Osmanlı Dönemi Rum Kilisesi: Hagios Georgios.” Araştırma metni. Leukai ve Hagios Georgios adları için.
- OpenStreetMap, Aya Yorgi yapısı; © OpenStreetMap katkıcıları, ODbL. Altlık verisi: 15.10.2026. Haritada kullanılan OSM verisi.
- Kültür Envanteri, Lefke Kalesi. Haritadaki yaklaşık konum işaretinin kaynağı; resmî sınır belgesi yerine kullanılmaz.
Araştırmaya Katkı Sunun
Elinizde Lefke'ye ait fotoğraf, belge, mezar taşı kaydı veya aile anlatısı varsa bizimle paylaşın.
✉ İletişim Formu